Ismail KIRTILLI

Tasarımcılar sürekli sınırlı bir alanda çalışmak zorundadırlar. Sitelerin çoğunun, önemli ürünlerini yada içeriklerini ana sayfada göstermek istediklerini düşünürsek, sayfalardaki fazla linklerin, kategorilerin kapladığı alanı çeşitli yollarla azaltmaya çalışma gayreti bir anlam ifade edecektir.

Tasarımcılar karmaşayı azaltmak, yerden kazanmak ve kullanıcı deneyimlerini zengileştirmek için “fly out” menüler, “rollover” menüler, ve dropdown gibi etkileşimli tasarım elemanları kullanırlar. Ancak bu tarz tasarım elemanları kullanırken, gerçek amaçtan uzaklaşılması, kullanıcı deneyimlerinin göz ardı edilmesi her zaman için tasarımcılar için bir tehlikedir.

UIE‘de yakın zmanda yayınlananan bir yazıda böylesi bir yanılgıdan bahsedilmiş, ve yoğun olarak kullanılan “fly out”, “rollover” gibi menü elemanlarının aslında kullanıcı beklentilerini karşılamada yetersiz kalmalarının yanında, zaman zaman onları yanlış yönlendirecek etkiye bile sahip olabildiği irdelenmiş.

Yazı, kullanışlılık testlerinin, kullanıcıların bu tasarım elemanlarının kullanılmadığı sitelerde, kullanılan sitelerdekinin aksine amaçlarına daha kolay ve istedikleri şekilde ulaştıklarını ispatladığını söylüyor.

Teorik olarak, interaktiflik sağlayan tasarım elemanları sitenin kullanışlılığını azaltmadan, alandan tasarruf sağlamalıdırlar. Yine aynı teoriye göre kullanıcıların aradıkları bilgiyi bulup bulamadıklarını ölçsek, interaktif tasarım elemanları kullanılmış bir site ile, bu elemanların kullanılmadığı bir site arasında hiçbir fark göremememiz gerekir.

Ancak özellikle içerik odaklı gezinen kullanıcılar izlendiğinde, bulgular bunun tam tersini göstermiş. Bu tarz interaktif tasarım elemanları kullanılmayan siteler kullanıcıların aradılarını daha kolay bulmalarını sağlamanın yanında, onların daha önceden haberdar olmadıkları değerli içeriği keşfetmelerinde de daha iyi bir rol oynamış.

---

Aranot:

“Fly out” menüler (google q=fly out menu), DHTML ile bir katmana onmouseover-onmouseout efektleri verilerek, bir butona yada linke tıklanıldığında yada üzerine gelindiğinde açılması sağlanan, mouse çekildiği zaman ise kaybolan menü çeşididir. NTVMSNBC‘nin haber menüleri bu tarz menülerdendir.

“Rollover”lar kullanıcı, mouseunu üzerine getirdiğinde sayfadaki başka bir nesnenin değişmesi üzerine dayalı tasarım elemanlarıdır. Ek olarak, “dropdown” menüler (google q=drop down menu) ise üzerine tıklanıldığında, aşağıya doğru açılan form biçimleridir. (bu konularda yardıma ihtiyacınız olduğunda zoque.com‘daki forumlara başvurabilirsiniz!.)

---

Araştırma sonunda ortaya çıkan en dikkat çekici nokta ise, kullanıcıların daha “mouse”larını haraket ettirmeden, nereye gidecekleri konusunda karar verdikleri bulgusu olmuş. (Resim 1)

Resim 1: Kullanıcıların çoğu nereye gideceklerine karar vermeden önce “mouse”larını kategorilerin üzerine getirmiyor.

Bu davranış sayfanın uzun olduğu ve sayfayı aşağıya doğru kaydırmak gerektiğinde çok daha yaygın. Kullanıcılar mouse’larını kaydırma çubuğunun üzerine getirip ilgilerini çeken bir şey görene dek yada tıklamaya karar verdikleri noktaya gelene dek hiçbir şekilde ekrandaki “onmouseover” efektlerinin üzerinde dolaşmıyorlar.

Maâlesef, “fly out”, “rollover” ve “dropdown” menülerdeki bilgiler kullanıcılara nereye gideceklerine karar vermede yardımcı olamaz, çünkü kullanıcılar karar vereceği sırada ihtiyaç duydukları bilgiler yanlarında değil. Ancak onlar nereye gideceklerine karar verdikten sonra, o tasarım elemanının söyleyecek bir şeyleri olabiliyor. (Resim 2)

Resim 2: Bir “dropwdown” menünün içeriği ancak kullanıcı üzerine tıkadığında görünür olabiliyor. Peki bir kullanıcı “Motorsports/Other” seçeneğine tıklamadan “Olimpiyat Oyunları” ile ilgili bilgilerin o “dropdown” menüde olduğunu nasıl anlayabilir?

Çalışmalar gösteriyor ki, kullanıcılar daha fazla bilgi olduğunu farkettiklerinde, durup ekranı yeniden inceliyorlar. Ortaya çıkan diğer bir gerçek ise, kullanıcıların eylemlerinin böyle beklenmedik şekilde kesintiye uğradığı durumlarda şaşırdıkları ve doğru yere tıklayıp tıklamama konusunda güvensizlik hissettikleri olmuş. Çünkü önceden daha iyi olduğunu düşündükleri bir seçeneği, diğerleri ile yanyana koyduklarında sorgulamaya başlıyorlamış.

Özellikle bazı “dropdown” ve “fly out” uygulamalar seçim yapabilmek için salakça uğraşlar içine girmemize neden oluyor.

Örneğin MSNBC.com‘un (NTVMSNBC de aynı) sitesinin haberler için kullandığı “fly out” menüde bu tarz bir sorun var. Kullanıcılar şaşkına dönebilirler, çünkü bir kategoriyi seçmeden önce içeriği hakkında bilgi sahibi olmıyorlar ve bazıları da doğal hareketler yüzünden “mouse”larını oynattıklarında menünün kaybolmasından şikayet edebiliyorlar. Bu menü ile o kadar fazla emek sarfediyorlar ki, normalde ilgilerini çekebilecek bir haberi bile kaçırabilirler. (Resim 4)

Resim 4: Kullanıcılar “mouse”larını hareket ettirmeden bazı bölümlerin altında başka hangi bölümler olduğunu öğrenemeyecekler.

MSNBC.com kullanıcıların tersine, CNN.com kullanıcıları ilgilerini çeken haberleri okumanın yanında, daha önce farkına varmadıkları haberlerle ilgili bilgi sahibi de olabliyorlar.(Resim 5)

Resim 5: CNN.com süslü tasarım elemanları kullanmamış. Kullanıcılar kategorileri ve kategorilerin içeriğini kolayca görebiliyorlar. Bu durumda istedikleri şeyi bulmaları konusunda daha kendilerinden emin davranacaklardır.

Bir yandan, yeni interaktif tasarım elemanlarını kullanarak kullanıcı deneyimleri zenginleştirmeye çalışırken, diğer yandan kullanıcı amaçlarının başarıya ulaştırılması göz ardı edilmemelidir. Eğer amaç, kullanıcıların içeriğe kolayca ulaşmalarını sağlamaksa, basit kullanışlılık testleri tasarımcılara amaçlarından uzaklaşıp uzaklaşmadıkları konusunda bir fikir verebilir. Eğer sitenizde bu tarz interaktif tasarım elemanları kullanıyorsanız, bunların kullanıcılarınızın ihtiyaçlarını ne derecede karşıladıklarını anlamak için bazı basit testler yapmanız gerekebilir.

Resimlerin tümü makalenin orjinal adresinden alınmıştır.